LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2001

Seconda prova maturità 2001: Epitteto, Diatribe (Dissertationes) — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2001 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Epitteto, Diatribe (Dissertationes) (I, 9, 1-6). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2001
Lingua
Greco
Autore
Epitteto
Opera
Diatribe (Dissertationes)
Passo
I, 9, 1-6
Titolo della traccia
L'uomo cittadino del mondo
Lunghezza
177 parole, 81 lemmi diversi

Il testo originale

1εἰ ταῦτά ἐστιν ἀληθῆ τὰ περὶ τῆς συγγενείας τοῦ θεοῦ καὶ ἀνθρώπων λεγόμενα ὑπὸ τῶν φιλοσόφων, τί ἄλλο ἀπολείπεται τοῖς ἀνθρώποις ἢ τὸ τοῦ Σωκράτους, μηδέποτε πρὸς τὸν πυθόμενον ποδαπός ἐστιν εἰπεῖν ὅτι Ἀθηναῖος ἢ Κορίνθιος, ἀλλʼ ὅτι κόσμιος; 2διὰ τί γὰρ λέγεις Ἀθηναῖον εἶναι σεαυτόν, οὐχὶ δʼ ἐξ ἐκείνης μόνον τῆς γωνίας, εἰς ἣν ἐρρίφη γεννηθέν σου τὸ σωμάτιον; 3ἢ δῆλον ὅτι ἀπὸ τοῦ κυριωτέρου καὶ περιέχοντος οὐ μόνον αὐτὴν ἐκείνην τὴν γωνίαν, ἀλλὰ καὶ ὅλην σου τὴν οἰκίαν καὶ ἁπλῶς ὅθεν σου τὸ γένος τῶν προγόνων εἰς σὲ κατελήλυθεν ἐντεῦθέν ποθεν καλεῖς σεαυτὸν Ἀθηναῖον καὶ Κορίνθιον; 4ὁ τοίνυν τῇ διοικήσει τοῦ κόσμου παρηκολουθηκὼς καὶ μεμαθηκώς, ὅτι τὸ μέγιστον καὶ κυριώτατον καὶ περιεκτικώτατον πάντων τοῦτό ἐστι τὸ σύστημα τὸ ἐξ ἀνθρώπων καὶ θεοῦ, ἀπʼ ἐκείνου δὲ τὰ σπέρματα καταπέπτωκεν οὐκ εἰς τὸν πατέρα τὸν ἐμὸν μόνον οὐδʼ εἰς τὸν πάππον, ἀλλʼ εἰς ἅπαντα μὲν τὰ ἐπὶ γῆς γεννώμενά τε καὶ φυόμενα, προηγουμένως δʼ εἰς τὰ λογικά, 5ὅτι κοινωνεῖν μόνον ταῦτα πέφυκεν τῷ θεῷ τῆς συναναστροφῆς κατὰ τὸν λόγον ἐπι πεπλεγμένα, 6διὰ τί μὴ εἴπῃ αὑτὸν κόσμιον;

Le parole del brano, lemma per lemma

81 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
οὗτοςqueste coseταῦτά (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), τοῦτό (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare), ταῦτα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
εἰμίessereἐστιν (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare [enclitico, ν efelcistico]), ἐστι (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare [enclitico])frequentissima
ἀληθήςveroἀληθῆ (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
περίintorno a (+gen., dat., acc.); riguardo a (+gen.); soprattutto; all'incircaπερὶ (invariabile)frequentissima
συγγένεια—συγγενείας (femminile genitivo singolare)poco frequente
θεόςdioθεοῦ (maschile genitivo singolare), θεῷ (maschile dativo singolare)frequentissima
λέγωdireλεγόμενα (presente participio medio-passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), λέγεις (presente indicativo attivo 2ª pers. singolare)frequentissima
ὑπόsotto (+gen., dat., acc.); da, ad opera di (+gen. d'agente); durante (+acc.)ὑπὸ (invariabile)frequentissima
τίς—τί (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἄλλοςun altroἄλλο (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἀπολείπωabbandonareἀπολείπεται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. singolare)frequente
ἄνθρωποςuomoἀνθρώποις (maschile dativo plurale)frequentissima
Σωκράτης—Σωκράτους (maschile genitivo singolare)frequentissima
μηδέποτε—μηδέποτε (invariabile)frequente
πρόςda parte di (+gen.); presso, vicino a (+dat.); verso, contro (+acc.)πρὸς (invariabile)frequentissima
πυνθάνομαιinformarsi; domandareπυθόμενον (aoristo participio medio maschile accusativo singolare)frequentissima
ποδαπός—ποδαπός (maschile nominativo singolare)poco frequente
εἶπονdissi; parlai; affermai; ordinaiεἰπεῖν (aoristo infinito attivo), εἴπῃ (aoristo congiuntivo attivo 3ª pers. singolare)rara
ὅτιche; poiché, perché; quanto più (con superl.)ὅτι (invariabile)frequentissima
Ἀθηναῖος—Ἀθηναῖος (maschile nominativo singolare), Ἀθηναῖον (maschile accusativo singolare)frequentissima
Κορίνθιος—Κορίνθιος (maschile nominativo singolare), Κορίνθιον (maschile accusativo singolare)poco frequente
κόσμιος—κόσμιος (maschile nominativo singolare), κόσμιον (maschile accusativo singolare)poco frequente
διάattraverso, per mezzo di (+gen.); a causa di (+acc.)διὰ (invariabile)frequentissima
γάρinfatti; poiché; giacchéγὰρ (invariabile)frequentissima
σαυτοῦ—σεαυτόν (maschile accusativo singolare), σεαυτὸν (maschile accusativo singolare)—
οὐ—οὐχὶ (invariabile), οὐ (invariabile [proclitico])frequentissima
ἐκ—ἐξ (invariabile [proclitico])frequentissima
ἐκεῖνοςquelloἐκείνης (femminile genitivo singolare), ἐκείνην (femminile accusativo singolare), ἐκείνου (maschile genitivo singolare)frequentissima
μόνοςsolo; singoloμόνον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
γωνίαangoloγωνίας (femminile genitivo singolare), γωνίαν (femminile accusativo singolare)frequente
εἰςin, verso (+acc.); a (+acc.); per (+acc.)εἰς (invariabile [proclitico])frequentissima
ὅςil qualeἣν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ῥίπτωgettareἐρρίφη (aoristo indicativo passivo 3ª pers. singolare)frequente
γεννάωgenerareγεννηθέν (aoristo participio passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare), γεννώμενά (presente participio medio-passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale…)frequentissima
σύ—σου (genitivo 2ª pers. singolare [enclitico]), σὲ (accusativo 2ª pers. singolare)frequentissima
σωμάτιον—σωμάτιον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [diminutivo])poco frequente
δῆλοςchiaroδῆλον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἀπόda, a partire da (+gen.); lontano da (+gen.); per mezzo di (+gen.)ἀπὸ (invariabile)frequentissima
κύριος—κυριωτέρου (maschile/neutro genitivo comparativo singolare), κυριώτατον (neutro nominativo/vocativo/accusativo superlativo singolare)frequentissima
περιέχω—περιέχοντος (presente participio attivo maschile/neutro genitivo singolare)frequentissima
αὐτόςstessoαὐτὴν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ἀλλάma, però; tuttavia; bensìἀλλὰ (invariabile)frequentissima
ὅλοςtutto intieroὅλην (femminile accusativo singolare)frequentissima
οἰκίαcasaοἰκίαν (femminile accusativo singolare)frequente
ἁπλῶςsemplicemente; schiettamente, in breve; incondizionatamenteἁπλῶς (invariabile)frequentissima
ὅθενdonde, da dove; dal quale luogo; per la qual cosaὅθεν (invariabile)frequentissima
γένοςstirpeγένος (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
πρόγονος—προγόνων (maschile genitivo plurale)frequente
κατέρχομαι—κατελήλυθεν (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequente
ἐντεῦθεν—ἐντεῦθέν (invariabile)frequente
ποθεν—ποθεν (invariabile [enclitico])poco frequente
καλέωchiamareκαλεῖς (presente indicativo attivo 2ª pers. singolare)frequentissima
τοίνυν—τοίνυν (invariabile)frequentissima
διοίκησιςamministrazioneδιοικήσει (femminile dativo singolare)poco frequente
κόσμοςornamento; onore; mondo; universoκόσμου (maschile genitivo singolare)frequentissima
παρακολουθέω—παρηκολουθηκὼς (perfetto participio attivo maschile nominativo/vocativo singolare)frequente
μανθάνωapprendereμεμαθηκώς (perfetto participio attivo maschile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
μέγαςgrandeμέγιστον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [superlativo irregolare])frequentissima
περιεκτικόςcomprensivoπεριεκτικώτατον (neutro nominativo/vocativo/accusativo superlativo singolare)rara
πᾶςtuttoπάντων (maschile/neutro genitivo plurale)frequentissima
σύστημαcomposizioneσύστημα (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)poco frequente
δέma; e; d'altra parte; inveceδὲ (invariabile)frequentissima
σπέρμαsemeσπέρματα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
καταπίπτω—καταπέπτωκεν (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])poco frequente
πατήρpadreπατέρα (maschile accusativo singolare)frequentissima
ἐμόςmioἐμὸν (maschile accusativo singolare)frequentissima
πάπποςavo, nonnoπάππον (maschile accusativo singolare)poco frequente
ἅπας—ἅπαντα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
ἐπίsu, sopra (+gen., dat., acc.); verso, contro (+acc.); presso (+dat.)ἐπὶ (invariabile)frequentissima
γῆterraγῆς (femminile genitivo singolare)frequentissima
τεe; sia... sia (τε... τε)τε (invariabile [enclitico])frequentissima
φύωessere; generareφυόμενα (presente participio medio-passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), πέφυκεν (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
προηγουμένωςspecialmenteπροηγουμένως (invariabile)rara
λογικός—λογικά (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequente
κοινωνέωpartecipoκοινωνεῖν (presente infinito attivo)frequente
ὁil, loτῷ (maschile/neutro dativo singolare)frequentissima
συναναστροφή—συναναστροφῆς (femminile genitivo singolare)rara
κατάgiù da, sotto (+gen.); lungo, attraverso (+acc.); secondo, in conformità a (+acc.)κατὰ (invariabile)frequentissima
λόγοςparola; discorsoλόγον (maschile accusativo singolare)frequentissima
μήnon; affinché non, che non; se nonμὴ (invariabile)frequentissima
ἑαυτοῦse stessoαὑτὸν (maschile accusativo singolare)frequentissima

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): εἰ, τὰ, τῆς, τοῦ, καὶ, ἀνθρώπων, τῶν, φιλοσόφων, τοῖς, ἢ, τὸ, τὸν, ἀλλʼ, εἶναι, δʼ, τὴν, ὁ, τῇ, ἀπʼ, οὐκ, οὐδʼ, μὲν.

Le parole più rare

εἶπον, προηγουμένως, συναναστροφή, περιεκτικός. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

59 dei 81 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

← 2000: Vitruvio, De architectura · 2002: Cicerone, Laelius de amicitia →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: giuliotortello.it, studenti.it).

Per approfondire

Traccia precedente: Maturità 2000: Vitruvio, De architectura · Traccia successiva: Maturità 2002: Cicerone, Laelius de amicitia · Tutte le tracce dal 1999