LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2006

Seconda prova maturità 2006: Plutarco, De tranquillitate animi (Moralia) — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2006 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Plutarco, De tranquillitate animi (Moralia) (17 (Moralia, 475 d-e)). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2006
Lingua
Greco
Autore
Plutarco
Opera
De tranquillitate animi (Moralia)
Passo
17 (Moralia, 475 d-e)
Titolo della traccia
L'uomo è padrone della parte migliore di se stesso
Lunghezza
152 parole, 87 lemmi diversi

Il testo originale

οὐ δεῖ παντάπασιν ἐκταπεινοῦν οὐδὲ καταβάλλειν τὴν φύσιν, ὡς μηδὲν ἰσχυρὸν μηδὲ μόνιμον μηδʼ ὑπὲρ τὴν τύχην ἔχουσαν· ἀλλὰ τοὐναντίον εἰδότας, ὅτι μικρόν ἐστι μέρος τοῦ ἀνθρώπου τὸ σαθρὸν καὶ τὸ ἐπίκηρον, ὃ δέχεται τὴν τύχην, τῆς δὲ βελτίονος μερίδος αὐτοὶ κρατοῦμεν, ἐν ᾗ τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν ἱδρυθέντα, δόξαι τε χρησταὶ καὶ μαθήματα καὶ λόγοι τελευτῶντες εἰς ἀρετήν, ἀναφαίρετον ἔχουσι τὴν οὐσίαν καὶ ἀδιάφθορον, ἀηττήτους πρὸς τὸ μέλλον εἶναι καὶ θαρραλέους, πρὸς τὴν τύχην λέγοντας, ἃ Σωκράτης δοκῶν πρὸς τοὺς κατηγόρους λέγειν πρὸς τοὺς δικαστὰς ἔλεγεν, ὡς ἀποκτεῖναι μὲν Ἄνυτος καὶ Μέλητος δύνανται, βλάψαι δʼ οὐ δύνανται. καὶ γὰρ ἡ τύχη δύναται νόσῳ περιβαλεῖν, ἀφελέσθαι χρήματα, διαβαλεῖν πρὸς δῆμον ἢ τύραννον κακὸν δὲ καὶ δειλὸν καὶ ταπεινόφρονα καὶ ἀγεννῆ καὶ φθονερὸν οὐ δύναται ποιῆσαι τὸν ἀγαθὸν καὶ ἀνδρώδη καὶ μεγαλόψυχον καὶ γενναῖον καὶ ἐλευθέριον οὐδὲ παρελέσθαι τὴν διάθεσιν, ἧς ἀεὶ παρούσης, πλέον ἢ κυβερνήτου πρὸς θάλατταν ὄφελὸς ἐστι πρὸς τὸν βίον.

Le parole del brano, lemma per lemma

87 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
οὐ—οὐ (invariabile [proclitico])frequentissima
δέωmancare di; dovere; chiedereδεῖ (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
παντάπασι—παντάπασιν (invariabile)frequente
ἐκταπεινόω—ἐκταπεινοῦν (presente infinito attivo)rara
καταβάλλω—καταβάλλειν (presente infinito attivo)frequente
φύσιςnaturaφύσιν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ὡςcome; poiché; che; affinchéὡς (invariabile [proclitico])frequentissima
μηδείς—μηδὲν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἰσχυρόςforteἰσχυρὸν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
μηδέe non, ma non; neppure, nemmeno; néμηδὲ (invariabile)rara
μόνιμος—μόνιμον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)poco frequente
ὑπέρsopra, al di sopra di (+gen. e acc.); in difesa di, a favore di (+gen.); oltre (+acc.)ὑπὲρ (invariabile)frequentissima
τύχηfortuna, sorteτύχην (femminile accusativo singolare), τύχη (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
ἔχωavere; stareἔχουσαν (presente participio attivo femminile accusativo singolare), ἔχουσι (presente indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
ἀλλάma, però; tuttavia; bensìἀλλὰ (invariabile)frequentissima
ἐναντίος—τοὐναντίον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
οἶδα—εἰδότας (perfetto participio attivo maschile accusativo plurale)frequentissima
ὅτιche; poiché, perché; quanto più (con superl.)ὅτι (invariabile)frequentissima
μικρόςpiccoloμικρόν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
εἰμίessereἐστι (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare [enclitico])frequentissima
μέροςparteμέρος (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἄνθρωποςuomoἀνθρώπου (maschile genitivo singolare)frequentissima
σαθρόςguastoσαθρὸν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)rara
ἐπίκηρος—ἐπίκηρον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)rara
ὅςil qualeὃ (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare), ᾗ (femminile dativo singolare), ἃ (neutro accusativo plurale), ἧς (femminile genitivo singolare)frequentissima
δέχομαιricevereδέχεται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. singolare)frequentissima
δέma; e; d'altra parte; inveceδὲ (invariabile)frequentissima
βελτίωνmiglioreβελτίονος (genitivo comparativo singolare)—
μερίςparteμερίδος (femminile genitivo singolare)poco frequente
αὐτόςstessoαὐτοὶ (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
κρατέω—κρατοῦμεν (presente indicativo attivo 1ª pers. plurale)frequentissima
μέγαςgrandeμέγιστα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale [superlativo irregolare])frequentissima
ἀγαθόςbuonoἀγαθῶν (maschile/neutro genitivo plurale), ἀγαθὸν (maschile accusativo singolare)frequentissima
ἱδρύωstabiliscoἱδρυθέντα (aoristo participio passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequente
δόξαopinione; famaδόξαι (femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
τεe; sia... sia (τε... τε)τε (invariabile [enclitico])frequentissima
χρηστόςutileχρησταὶ (femminile nominativo/vocativo plurale)frequente
μάθημαconoscenzaμαθήματα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequente
λόγοςparola; discorsoλόγοι (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
τελευτάωterminoτελευτῶντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale [contratto])frequentissima
εἰςin, verso (+acc.); a (+acc.); per (+acc.)εἰς (invariabile [proclitico])frequentissima
ἀρετήvirtùἀρετήν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ἀναφαίρετος—ἀναφαίρετον (maschile/femminile accusativo singolare)rara
οὐσίαessenza, sostanzaοὐσίαν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ἀδιάφθορος—ἀδιάφθορον (maschile/femminile accusativo singolare)rara
ἀήττητος—ἀηττήτους (maschile/femminile accusativo plurale)—
πρόςda parte di (+gen.); presso, vicino a (+dat.); verso, contro (+acc.)πρὸς (invariabile)frequentissima
μέλλωavere intenzione; stare per; indugiareμέλλον (presente participio attivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
θαρσαλέος—θαρραλέους (maschile accusativo plurale)poco frequente
λέγωdireλέγοντας (presente participio attivo maschile accusativo plurale), λέγειν (presente infinito attivo), ἔλεγεν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
Σωκράτης—Σωκράτης (maschile nominativo singolare)frequentissima
δοκέωcredereδοκῶν (presente participio attivo maschile nominativo singolare)frequentissima
ὁil, loτοὺς (maschile accusativo plurale), ἡ (femminile nominativo/vocativo singolare [proclitico])frequentissima
κατήγοροςaccusatoreκατηγόρους (maschile/femminile accusativo plurale)poco frequente
δικαστήςgiudiceδικαστὰς (maschile accusativo plurale)frequente
ἀποκτείνωuccidereἀποκτεῖναι (aoristo infinito attivo)frequentissima
Ἄνυτος—Ἄνυτος (maschile nominativo singolare)rara
Μέλητοςnome proprio, accusatore di SocrateΜέλητος (maschile nominativo singolare)poco frequente
δύναμαιpotereδύνανται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. plurale), δύναται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. singolare)frequentissima
βλάπτωdanneggiareβλάψαι (aoristo infinito attivo)frequente
γάρinfatti; poiché; giacchéγὰρ (invariabile)frequentissima
νόσοςmale, malattiaνόσῳ (femminile dativo singolare)frequentissima
περιβάλλω—περιβαλεῖν (aoristo infinito attivo)frequente
ἀφαιρέω—ἀφελέσθαι (aoristo infinito medio)frequentissima
χρῆμα—χρήματα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
διαβάλλω—διαβαλεῖν (aoristo infinito attivo)frequente
δῆμοςpopoloδῆμον (maschile accusativo singolare)frequentissima
τύραννοςsignoreτύραννον (maschile accusativo singolare)frequente
κακόςcattivoκακὸν (maschile accusativo singolare)frequentissima
δειλόςvileδειλὸν (maschile accusativo singolare)frequente
ταπεινόφρωνpusillanimeταπεινόφρονα (maschile/femminile accusativo singolare)rara
ἀγεννής—ἀγεννῆ (maschile/femminile accusativo singolare)poco frequente
φθονερός—φθονερὸν (maschile accusativo singolare)poco frequente
ποιέωfareποιῆσαι (aoristo infinito attivo)frequentissima
ἀνδρώδηςvirileἀνδρώδη (maschile/femminile accusativo singolare)rara
μεγαλόψυχοςmagnanimoμεγαλόψυχον (maschile/femminile accusativo singolare)poco frequente
γενναῖοςnobileγενναῖον (maschile accusativo singolare)frequente
ἐλευθέριος—ἐλευθέριον (maschile/femminile accusativo singolare)poco frequente
παραιρέω—παρελέσθαι (aoristo infinito medio)poco frequente
διάθεσιςdisposizione; esposizione di merci; situazioneδιάθεσιν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ἀείsempre, continuamente; di volta in voltaἀεὶ (invariabile)frequentissima
πάρειμιessere presente; essere vicino; assistere; essere a disposizioneπαρούσης (presente participio attivo femminile genitivo singolare)frequentissima
πλείωνpiùπλέον (neutro nominativo/vocativo/accusativo comparativo singolare)—
κυβερνήτηςtimoniereκυβερνήτου (maschile genitivo singolare)poco frequente
θάλασσαmareθάλατταν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ὄφελοςvantaggioὄφελὸς (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)poco frequente
βίοςvitaβίον (maschile accusativo singolare)frequentissima

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): οὐδὲ, τὴν, μηδʼ, τοῦ, τὸ, καὶ, τῆς, ἐν, τὰ, τῶν, εἶναι, μὲν, δʼ, ἢ, τὸν.

Le parole più rare

ἐπίκηρος, ἐκταπεινόω, ταπεινόφρων, ἀναφαίρετος, μηδέ, ἀδιάφθορος, ἀνδρώδης, Ἄνυτος. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

56 dei 87 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

← 2005: Tacito, Annali · 2007: Seneca, De beneficiis →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: giuliotortello.it, studenti.it).

Per approfondire

Traccia precedente: Maturità 2005: Tacito, Annali · Traccia successiva: Maturità 2007: Seneca, De beneficiis · Tutte le tracce dal 1999