LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2014

Seconda prova maturità 2014: Luciano di Samosata, Del non credere facilmente alla calunnia — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2014 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Luciano di Samosata, Del non credere facilmente alla calunnia (1). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2014
Lingua
Greco
Autore
Luciano di Samosata
Opera
Del non credere facilmente alla calunnia
Passo
1
Titolo della traccia
L'ignoranza acceca gli uomini
Lunghezza
181 parole, 98 lemmi diversi

Il testo originale

δεινόν γε ἡ ἄγνοια καὶ πολλῶν κακῶν ἀνθρώποις αἰτία, ὥσπερ ἀχλύν τινα καταχέουσα τῶν πραγμάτων καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀμαυροῦσα καὶ τὸν ἑκάστου βίον ἐπηλυγάζουσα. ἐν σκότῳ γοῦν πλανωμένοις πάντες ἐοίκαμεν, μᾶλλον δὲ τυφλοῖς ὅμοια πεπόνθαμεν, τῷ μὲν προσπταίοντες ἀλόγως, τὸ δὲ ὑπερβαίνοντες, οὐδὲν δέον, καὶ τὸ μὲν πλησίον καὶ παρὰ πόδας οὐχ ὁρῶντες, τὸ δὲ πόρρω καὶ πάμπολυ διεστηκὸς ὡς ἐνοχλοῦν δεδιότες· καὶ ὅλως ἐφʼ ἑκάστου τῶν πραττομένων οὐ διαλείπομεν τὰ πολλὰ ὀλισθαίνοντες. τοιγάρτοι μυρίας ἤδη τοῖς τραγῳδοδιδασκάλοις ἀφορμὰς εἰς τὰ δράματα τὸ τοιοῦτο παρέσχηται, τοὺς Λαβδακίδας καὶ τοὺς Πελοπίδας καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια· σχεδὸν γὰρ τὰ πλεῖστα τῶν ἐν τῇ σκηνῇ ἀναβαινόντων κακῶν εὕροι τις ἂν ὑπὸ τῆς ἀγνοίας καθάπερ ὑπὸ τραγικοῦ τινος δαίμονος κεχορηγημένα. Λέγω δὲ καὶ ἐς τὰ ἄλλα μὲν ἀποβλέπων, μάλιστα δὲ ἐς τὰς οὐκ ἀληθεῖς κατὰ τῶν συνήθων καὶ φίλων διαβολάς, ὑφʼ ὧν ἤδη καὶ οἶκοι ἀνάστατοι γεγόνασι καὶ πόλεις ἄρδην ἀπολώλασι, πατέρες τε κατὰ παίδων ἐξεμάνησαν καὶ ἀδελφοὶ κατὰ τῶν ὁμογενῶν καὶ παῖδες κατὰ τῶν γειναμένων καὶ ἐρασταὶ κατὰ τῶν ἐρωμένων· πολλαὶ δὲ καὶ φιλίαι συνεκόπησαν καὶ ὅρκοι συνεχύθησαν ὑπὸ τῆς κατὰ τὰς διαβολὰς πιθανότητος.

Le parole del brano, lemma per lemma

98 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
δεινόςterribileδεινόν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
γεalmeno; per lo meno; davvero; appuntoγε (invariabile [enclitico])frequentissima
ὁil, loἡ (femminile nominativo/vocativo singolare [proclitico]), τῷ (maschile/neutro dativo singolare), τοὺς (maschile accusativo plurale), τὰς (femminile accusativo plurale)frequentissima
ἄγνοιαignoranzaἄγνοια (femminile nominativo/vocativo singolare), ἀγνοίας (femminile genitivo singolare)frequente
πολύςmoltoπολλῶν (maschile/neutro genitivo plurale), πολλὰ (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), πολλαὶ (femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
κακόςcattivoκακῶν (maschile/neutro genitivo plurale)frequentissima
ἄνθρωποςuomoἀνθρώποις (maschile dativo plurale)frequentissima
αἰτίαcausaαἰτία (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
ὥσπερcome; proprio come; quasi; come seὥσπερ (invariabile)frequentissima
ἀχλύςcaligineἀχλύν (femminile accusativo singolare)poco frequente
τιςqualcuno, qualcheτινα (maschile/femminile accusativo singolare [enclitico]), τις (maschile/femminile nominativo singolare [enclitico]), τινος (genitivo singolare [enclitico])frequentissima
καταχέω—καταχέουσα (presente participio attivo femminile nominativo/vocativo singolare)poco frequente
πρᾶγμαfattoπραγμάτων (neutro genitivo plurale)frequentissima
ἀλήθειαveritàἀλήθειαν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ἀμαυρόωottenebrareἀμαυροῦσα (presente participio attivo femminile nominativo/vocativo singolare)poco frequente
ἕκαστοςciascunoἑκάστου (maschile/neutro genitivo singolare)frequentissima
βίοςvitaβίον (maschile accusativo singolare)frequentissima
ἐπηλυγάζω—ἐπηλυγάζουσα (presente participio attivo femminile nominativo/vocativo singolare)rara
σκότοςoscurità, buioσκότῳ (maschile dativo singolare)frequente
πλανάωerrare, andare errandoπλανωμένοις (presente participio medio-passivo maschile/neutro dativo plurale [contratto])frequente
πᾶςtuttiπάντες (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ἔοικαessere simileἐοίκαμεν (perfetto indicativo attivo 1ª pers. plurale)frequentissima
μᾶλλονpiù; piuttosto; maggiormenteμᾶλλον (invariabile)rara
δέma; e; d'altra parte; inveceδὲ (invariabile)frequentissima
τυφλόςciecoτυφλοῖς (maschile/neutro dativo plurale)poco frequente
ὅμοιοςsimileὅμοια (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
πάσχωsoffrireπεπόνθαμεν (perfetto indicativo attivo 1ª pers. plurale)frequentissima
προσπταίωinciampare, urtareπροσπταίοντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)poco frequente
ἄλογος—ἀλόγως (avverbiale)frequente
ὑπερβαίνω—ὑπερβαίνοντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
οὐδείς—οὐδὲν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
δεῖessere necessarioδέον (presente participio attivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)—
πλησίοςvicinoπλησίον (invariabile)poco frequente
πούςpiedeπόδας (maschile accusativo plurale)frequentissima
οὐ—οὐχ (invariabile [proclitico]), οὐ (invariabile [proclitico])frequentissima
ὁράωvedereὁρῶντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
πρόσωlontanoπόρρω (invariabile)frequente
παμπολύς—πάμπολυ (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)—
διίστημι—διεστηκὸς (perfetto participio attivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)poco frequente
ὡςcome; poiché; che; affinchéὡς (invariabile [proclitico])frequentissima
ἐνοχλέω—ἐνοχλοῦν (presente participio attivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)poco frequente
δείδωtemereδεδιότες (perfetto participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
ὅλοςtutto, intieroὅλως (avverbiale)frequentissima
πράσσωfareπραττομένων (presente participio medio-passivo maschile/neutro genitivo plurale)frequentissima
διαλείπω—διαλείπομεν (presente indicativo attivo 1ª pers. plurale)frequente
ὀλισθάνω—ὀλισθαίνοντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)poco frequente
τοιγάρ—τοιγάρτοι (invariabile)poco frequente
μυρίοςinnumerevoleμυρίας (femminile accusativo plurale)frequente
ἤδηgià; ormai; subito; attualmenteἤδη (invariabile)frequentissima
τραγῳδοδιδάσκαλος—τραγῳδοδιδασκάλοις (maschile dativo plurale)rara
ἀφορμή—ἀφορμὰς (femminile accusativo plurale)poco frequente
εἰςin, verso (+acc.); a (+acc.); per (+acc.)εἰς (invariabile [proclitico]), ἐς (invariabile [proclitico])frequentissima
δρᾶμα—δράματα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)poco frequente
τοιοῦτοςtaleτοιοῦτο (neutro nominativo singolare)frequentissima
Λαβδακίδαι—Λαβδακίδας (maschile accusativo plurale)rara
Πελοπίδης—Πελοπίδας (maschile accusativo plurale)poco frequente
οὗτοςquestoτούτοις (maschile/neutro dativo plurale)frequentissima
παραπλήσιος—παραπλήσια (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequente
σχεδόν—σχεδὸν (invariabile)frequente
γάρinfatti; poiché; giacchéγὰρ (invariabile)frequentissima
πλεῖστοςla massima parteπλεῖστα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale [superlativo irregolare])rara
σκηνή—σκηνῇ (femminile dativo singolare)frequente
ἀναβαίνω—ἀναβαινόντων (presente participio attivo maschile/neutro genitivo plurale)frequente
εὑρίσκωtrovareεὕροι (aoristo ottativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
ὑπόsotto (+gen., dat., acc.); da, ad opera di (+gen. d'agente); durante (+acc.)ὑπὸ (invariabile)frequentissima
καθάcomeκαθάπερ (invariabile)frequentissima
τραγικόςtragicoτραγικοῦ (maschile/neutro genitivo singolare)poco frequente
δαίμωνente soprannaturaleδαίμονος (maschile/femminile genitivo singolare)frequente
χορηγέωprovvedere, allestireκεχορηγημένα (perfetto participio medio-passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)poco frequente
λέγωdireΛέγω (presente indicativo attivo 1ª pers. singolare)frequentissima
ἄλλοςun altroἄλλα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
ἀποβλέπω—ἀποβλέπων (presente participio attivo maschile nominativo singolare)frequente
μάλισταsoprattutto, massimamente; certamenteμάλιστα (invariabile)rara
ἀληθήςveroἀληθεῖς (maschile/femminile accusativo plurale [contratto])frequentissima
κατάgiù da, sotto (+gen.); lungo, attraverso (+acc.); secondo, in conformità a (+acc.)κατὰ (invariabile)frequentissima
φίλοςamicoφίλων (maschile/neutro genitivo plurale)frequentissima
διαβολήaccusaδιαβολάς (femminile accusativo plurale), διαβολὰς (femminile accusativo plurale)poco frequente
ὅςil qualeὧν (femminile genitivo plurale)frequentissima
οἶκοςcasaοἶκοι (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ἀνάστατοςdistrutto, rovinatoἀνάστατοι (maschile/femminile nominativo/vocativo plurale)poco frequente
γίγνομαιnascere; divenire; accadereγεγόνασι (perfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
πόλιςcittà-statoπόλεις (femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ἄρδην—ἄρδην (invariabile)poco frequente
ἀπόλλυμι—ἀπολώλασι (perfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
πατήρpadreπατέρες (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
τεe; sia... sia (τε... τε)τε (invariabile [enclitico])frequentissima
παῖςragazzoπαίδων (maschile/femminile genitivo plurale), παῖδες (maschile/femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ἐκμαίνω—ἐξεμάνησαν (aoristo indicativo passivo 3ª pers. plurale)poco frequente
ἀδελφόςfratelloἀδελφοὶ (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ὁμογενήςconsanguineoὁμογενῶν (maschile/femminile/neutro genitivo plurale)poco frequente
γείνομαιgenitoriγειναμένων (aoristo participio medio maschile/neutro genitivo plurale)—
ἐραστήςamanteἐρασταὶ (maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
ἐρώμενος—ἐρωμένων (maschile genitivo plurale)rara
φιλίαamiciziaφιλίαι (femminile nominativo/vocativo plurale)frequente
συγκόπτω—συνεκόπησαν (aoristo indicativo passivo 3ª pers. plurale)poco frequente
ὅρκοςgiuramentoὅρκοι (maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
συγχέω—συνεχύθησαν (aoristo indicativo passivo 3ª pers. plurale)poco frequente
πιθανότης—πιθανότητος (femminile genitivo singolare)poco frequente

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): καὶ, τῶν, τὴν, τὸν, ἐν, γοῦν, μὲν, τὸ, παρὰ, ἐφʼ, τὰ, τοῖς, τῇ, ἂν, τῆς, οὐκ, ὑφʼ.

Le parole più rare

μᾶλλον, μάλιστα, Λαβδακίδαι, τραγῳδοδιδάσκαλος, πλεῖστος, ἐπηλυγάζω, ἐρώμενος. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

56 dei 98 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

← 2013: Quintiliano, Institutio oratoria · 2015: Tacito, Annali →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: ilpost.it, ilpost.it).

Per approfondire

Traccia precedente: Maturità 2013: Quintiliano, Institutio oratoria · Traccia successiva: Maturità 2015: Tacito, Annali · Tutte le tracce dal 1999