LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2012

Seconda prova maturità 2012: Aristotele, Le parti degli animali — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2012 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Aristotele, Le parti degli animali (I, 5, 645 a). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2012
Lingua
Greco
Autore
Aristotele
Opera
Le parti degli animali
Passo
I, 5, 645 a
Titolo della traccia
Non il caso ma la finalità regna nelle opere della natura
Lunghezza
202 parole, 95 lemmi diversi

Il testo originale

4δεῖ μὴ δυσχεραίνειν παιδικῶς τὴν περὶ τῶν ἀτιμοτέρων ζῴων ἐπίσκεψιν. ἐν πᾶσι γὰρ τοῖς φυσικοῖς ἔνεστί τι θαυμαστόν· καὶ καθάπερ Ἡράκλειτος λέγεται πρὸς τοὺς ξένους εἰπεῖν τοὺς βουλεμένους ἐντυχεῖν αὐτῷ, οἳ ἐπειδὴ προσιόντες εἶδον αὐτὸν θερόμενον πρὸς τῷ ἴπνῳ ἔστησαν (ἐκέλευε γὰρ αὐτούς εἰσιέναι θαρροῦντας· εἶναι γὰρ καὶ ἐνταῦθα θεούς), οὕτω καὶ πρὸς τὴν ζήτησιν περὶ ἑκάστου τῶν ξῴων προσιέναι δεῖ μὴ δυσωπούμενον ὡς ἐν ἅπασιν ὄντος τινὸς φυσικοῦ καὶ καλοῦ. τὸ γὰρ μὴ τυχόντως ἀλλʼ ἕνεκά τινος ἐν τοῖς τῆς φύσεως ἔργοις ἐστὶ καὶ μάλιστα οὗ δʼ ἕνεκα συνέστηκεν ἢ γέγονε τέλους, τὴν τοῦ καλοῦ χώραν εἴληφεν. 5εἰ δέ τις τὴν περὶ τῶν ἄλλων 5 ζῴων θεωρίαν ἄτιμον εἶναι νενόμικε, τὸν αὐτὸν τρόπον οἴεσθαι χρὴ καὶ περὶ αὐτοῦ· οὐκ ἔστι γὰρ ἄνευ πολλῆς δυσχερείας ἰδεῖν ἐξ ὧν συνέστηκε τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, οἷον αἷμα, σάρκες, ὀστᾶ, φλέβες καὶ τὰ τοιαῦτα μόρια. ὁμοίως τε δεῖ νομίζειν τὸν περὶ οὑτινοσοῦν τῶν μορίων ἢ τῶν σκευῶν διαλεγόμενον μὴ περὶ τῆς ὕλης ποιεῖσθαι τὴν μνήμην, μηδὲ ταύτης χάριν, ἀλλὰ τῆς ὅλης μορφῆς, σἷον καὶ περὶ οἰκίας, ἀλλὰ μὴ πλίνθων καὶ πηλοῦ καὶ ξύλων· καὶ τὸν περὶ φύσεως περὶ τῆς συνθέσεως καὶ τῆς ὅλης οὐσίας, ἀλλὰ μὴ περὶ τούτων ἃ μὴ συμβαίνει χωριζόμενά ποτε τῆς οὐσίας αὑτῶν.

Le parole del brano, lemma per lemma

95 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
δέωmancare di; dovere; chiedereδεῖ (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
μήnon; affinché non, che non; se nonμὴ (invariabile)frequentissima
δυσχεραίνω—δυσχεραίνειν (presente infinito attivo)poco frequente
παιδικός—παιδικῶς (avverbiale)poco frequente
περίintorno a (+gen., dat., acc.); riguardo a (+gen.); soprattutto; all'incircaπερὶ (invariabile)frequentissima
ἄτιμος—ἀτιμοτέρων (maschile/neutro genitivo comparativo plurale), ἄτιμον (maschile/femminile accusativo singolare)poco frequente
ζῷονessere vivente, animaleζῴων (neutro genitivo plurale)frequentissima
ἐπίσκεψιςesameἐπίσκεψιν (femminile accusativo singolare)poco frequente
πᾶςtuttoπᾶσι (maschile/neutro dativo plurale)frequentissima
γάρinfatti; poiché; giacchéγὰρ (invariabile)frequentissima
φυσικόςnaturaleφυσικοῖς (maschile/neutro dativo plurale), φυσικοῦ (maschile/neutro genitivo singolare)frequente
ἔνειμι—ἔνεστί (ἔνεστι → ἐν-εἰμί (composto) (verbo): presente indicativo attivo 3ª pers. singolare…)—
τιςqualche cosa, qualcunoτι (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [enclitico]), τινὸς (genitivo singolare [enclitico]), τινος (genitivo singolare [enclitico]), τις (maschile/femminile nominativo singolare [enclitico])frequentissima
θαυμαστός—θαυμαστόν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequente
καθάcomeκαθάπερ (invariabile)frequentissima
Ἡράκλειτοςnome proprio, Eraclito filosofo d'EfesoἩράκλειτος (maschile nominativo singolare)poco frequente
λέγωdireλέγεται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. singolare)frequentissima
πρόςda parte di (+gen.); presso, vicino a (+dat.); verso, contro (+acc.)πρὸς (invariabile)frequentissima
ὁil, loτοὺς (maschile accusativo plurale), τῷ (maschile/neutro dativo singolare)frequentissima
ξένοςstranieroξένους (maschile accusativo plurale)frequentissima
εἶπονdissi; parlai; affermai; ordinaiεἰπεῖν (aoristo infinito attivo)rara
ἐντυγχάνω—ἐντυχεῖν (aoristo infinito attivo)frequente
αὐτόςstessoαὐτῷ (maschile dativo singolare), αὐτὸν (maschile accusativo singolare), αὐτούς (maschile accusativo plurale), αὐτοῦ (maschile genitivo singolare)frequentissima
ὅςil qualeοἳ (maschile nominativo plurale), οὗ (maschile/neutro genitivo singolare), ὧν (maschile/neutro genitivo plurale), ἃ (neutro nominativo plurale)frequentissima
ἐπείdopo che; quando; poiché; giacchéἐπειδὴ (invariabile)frequentissima
πρόσειμι—προσιόντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale), προσιέναι (presente infinito attivo)frequente
εἶδονvedoεἶδον (aoristo indicativo attivo 3ª pers. plurale), ἰδεῖν (aoristo infinito attivo)—
θέρω—θερόμενον (presente participio medio-passivo maschile accusativo singolare)rara
ἵστημιcollocare; fermarsi, stareἔστησαν (aoristo indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
κελεύωesortoἐκέλευε (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
εἴσειμι—εἰσιέναι (presente infinito attivo)rara
θαρσέω—θαρροῦντας (presente participio attivo maschile accusativo plurale)frequente
ἐνταῦθαqui; là; a questo punto; alloraἐνταῦθα (invariabile)frequentissima
θεόςdioθεούς (maschile accusativo plurale)frequentissima
οὕτωςcosì, in questo modo; a tal puntoοὕτω (invariabile)frequentissima
ζήτησιςricercaζήτησιν (femminile accusativo singolare)frequente
ἕκαστοςciascunoἑκάστου (maschile/neutro genitivo singolare)frequentissima
δυσωπέω—δυσωπούμενον (presente participio medio-passivo maschile accusativo singolare)poco frequente
ὡςcome; poiché; che; affinchéὡς (invariabile [proclitico])frequentissima
ἅπας—ἅπασιν (maschile/neutro dativo plurale)frequentissima
εἰμίessereὄντος (presente participio attivo maschile/neutro genitivo singolare), ἐστὶ (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare [enclitico]), ἔστι (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare [enclitico])frequentissima
καλόςbelloκαλοῦ (maschile/neutro genitivo singolare)frequentissima
τυχόντως—τυχόντως (invariabile)rara
ἕνεκαa causa di (+gen.); a motivo di (+gen.); per amore di (+gen.)ἕνεκά (invariabile)frequentissima
φύσιςnaturaφύσεως (femminile genitivo singolare)frequentissima
ἔργονopera; lavoroἔργοις (neutro dativo plurale)frequentissima
μάλισταsoprattutto, massimamente; certamenteμάλιστα (invariabile)rara
συνίστημι—συνέστηκεν (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico]), συνέστηκε (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
γίγνομαιnascere; divenire; accadereγέγονε (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
τέλοςfineτέλους (neutro genitivo singolare)frequentissima
χώραregioneχώραν (femminile accusativo singolare)frequentissima
λαμβάνωprendereεἴληφεν (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
δέma; e; d'altra parte; inveceδέ (invariabile)frequentissima
ἄλλοςun altroἄλλων (neutro genitivo plurale)frequentissima
θεωρίαosservazioneθεωρίαν (femminile accusativo singolare)frequente
νομίζωcredere, ritenere, stimare; solere, riconoscere come consuetudineνενόμικε (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare), νομίζειν (presente infinito attivo)frequentissima
τρόποςverso; modoτρόπον (maschile accusativo singolare)frequentissima
οἴομαιpensoοἴεσθαι (presente infinito medio-passivo)frequentissima
χρήbisognaχρὴ (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
ἄνευsenza (+gen.); all'infuori di, tranne (+gen.)ἄνευ (invariabile)frequentissima
πολύςmoltoπολλῆς (femminile genitivo singolare)frequentissima
δυσχέρεια—δυσχερείας (femminile genitivo singolare)poco frequente
ἐκ—ἐξ (invariabile [proclitico])frequentissima
γένοςstirpeγένος (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
οἷοςqualeοἷον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
αἷμαsangueαἷμα (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
σάρξcarne umanaσάρκες (femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ὀστέονnocciolo; ossoὀστᾶ (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
φλέψvenaφλέβες (femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
τοιοῦτοςtaleτοιαῦτα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
μόριονparteμόρια (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale [diminutivo]), μορίων (neutro genitivo plurale [diminutivo])frequentissima
ὅμοιοςsimileὁμοίως (avverbiale)frequentissima
τεe; sia... sia (τε... τε)τε (invariabile [enclitico])frequentissima
ὅστις—οὑτινοσοῦν (maschile/neutro genitivo singolare)frequentissima
σκεῦοςattrezzoσκευῶν (neutro genitivo plurale)frequente
διαλέγω—διαλεγόμενον (presente participio medio-passivo maschile accusativo singolare)frequente
ὕλη—ὕλης (femminile genitivo singolare)frequentissima
ποιέωfareποιεῖσθαι (presente infinito medio-passivo)frequentissima
μνήμηmemoriaμνήμην (femminile accusativo singolare)frequente
μηδέe non, ma non; neppure, nemmeno; néμηδὲ (invariabile)rara
οὗτοςquestoταύτης (femminile genitivo singolare), τούτων (maschile/femminile/neutro genitivo plurale)frequentissima
χάριςgraziaχάριν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ἀλλάma, però; tuttavia; bensìἀλλὰ (invariabile)frequentissima
ὅλοςintieroὅλης (femminile genitivo singolare)frequentissima
μορφήformaμορφῆς (femminile genitivo singolare)frequente
οἰκίαcasaοἰκίας (femminile genitivo singolare)frequente
πλίνθοςmattoneπλίνθων (femminile genitivo plurale)poco frequente
πηλόςfangoπηλοῦ (maschile/femminile genitivo singolare)poco frequente
ξύλονlegnoξύλων (neutro genitivo plurale)frequente
σύνθεσιςcomposizioneσυνθέσεως (femminile genitivo singolare)frequente
οὐσίαessenza, sostanzaοὐσίας (femminile genitivo singolare)frequentissima
συμβαίνω—συμβαίνει (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
χωρίζωseparoχωριζόμενά (presente participio medio-passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequente
ποτέ—ποτε (invariabile [enclitico])frequentissima
ἑαυτοῦproprio, di se stessoαὑτῶν (neutro genitivo plurale)frequentissima

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): τὴν, τῶν, ἐν, τοῖς, καὶ, βουλεμένους, εἶναι, ξῴων, τὸ, ἀλλʼ, τῆς, δʼ, ἕνεκα, ἢ, τοῦ, εἰ, τὸν, οὐκ, ἀνθρώπων, τὰ.

Le parole più rare

εἶπον, μάλιστα, τυχόντως, εἴσειμι, θέρω, μηδέ. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

71 dei 95 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

Altre tracce di Aristotele alla maturità: 2018.

← 2011: Seneca, Lettere a Lucilio · 2013: Quintiliano, Institutio oratoria →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: ilpost.it, ilfattoquotidiano.it).

Per approfondire

Altre tracce di Aristotele

Traccia precedente: Maturità 2011: Seneca, Lettere a Lucilio · Traccia successiva: Maturità 2013: Quintiliano, Institutio oratoria · Tutte le tracce dal 1999