LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2018

Seconda prova maturità 2018: Aristotele, Etica Nicomachea — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2018 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Aristotele, Etica Nicomachea (VIII, 1 (1155 a)). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2018
Lingua
Greco
Autore
Aristotele
Opera
Etica Nicomachea
Passo
VIII, 1 (1155 a)
Lunghezza
217 parole, 99 lemmi diversi

Il testo originale

μετὰ δὲ ταῦτα περὶ φιλίας ἕποιτʼ ἂν διελθεῖν· ἔστι γὰρ ἀρετή τις ἢ μετʼ ἀρετῆς, ἔτι δʼ ἀναγκαιότατον εἰς τὸν βίον. ἄνευ γὰρ φίλων οὐδεὶς ἕλοιτʼ ἂν ζῆν, ἔχων τὰ λοιπὰ ἀγαθὰ πάντα· καὶ γὰρ πλουτοῦσι καὶ ἀρχὰς καὶ δυναστείας κεκτημένοις δοκεῖ φίλων μάλιστʼ εἶναι χρεία· τί γὰρ ὄφελος τῆς τοιαύτης εὐετηρίας ἀφαιρεθείσης εὐεργεσίας, ἣ γίγνεται μάλιστα καὶ ἐπαινετωτάτη πρὸς φίλους; ἢ πῶς ἂν τηρηθείη καὶ σῴζοιτʼ ἄνευ φίλων; ὅσῳ γὰρ πλείων, τοσούτῳ ἐπισφαλεστέρα. ἐν πενίᾳ τε καὶ ταῖς λοιπαῖς δυστυχίαις μόνην οἴονται καταφυγὴν εἶναι τοὺς φίλους. καὶ νέοις δὲ πρὸς τὸ ἀναμάρτητον καὶ πρεσβυτέροις πρὸς θεραπείαν καὶ τὸ ἐλλεῖπον τῆς πράξεως διʼ ἀσθένειαν βοηθείας, τοῖς τʼ ἐν ἀκμῇ πρὸς τὰς καλὰς πράξεις· σύν τε δύʼ ἐρχομένω· καὶ γὰρ νοῆσαι καὶ πρᾶξαι δυνατώτεροι. φύσει τʼ ἐνυπάρχειν ἔοικε πρὸς τὸ γεγεννημένον τῷ γεννήσαντι καὶ πρὸς τὸ γεννῆσαν τῷ γεννηθέντι, οὐ μόνον ἐν ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ ἐν ὄρνισι καὶ τοῖς πλείστοις τῶν ζῴων, καὶ τοῖς ὁμοεθνέσι πρὸς ἄλληλα, καὶ μάλιστα τοῖς ἀνθρώποις, ὅθεν τοὺς φιλανθρώπους ἐπαινοῦμεν. ἴδοι δʼ ἄν τις καὶ ἐν ταῖς πλάναις ὡς οἰκεῖον ἅπας ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ καὶ φίλον. ἔοικε δὲ καὶ τὰς πόλεις συνέχειν ἡ φιλία, καὶ οἱ νομοθέται μᾶλλον περὶ αὐτὴν σπουδάζειν ἢ τὴν δικαιοσύνην· ἡ γὰρ ὁμόνοια ὅμοιόν τι τῇ φιλίᾳ ἔοικεν εἶναι, ταύτης δὲ μάλιστʼ ἐφίενται καὶ τὴν στάσιν ἔχθραν οὖσαν μάλιστα ἐξελαύνουσιν·

Le parole del brano, lemma per lemma

99 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
μετάcon, insieme a (+gen.); tra, in mezzo a (+dat.); dopo, dietro a (+acc.)μετὰ (invariabile)frequentissima
δέma; e; d'altra parte; inveceδὲ (invariabile)frequentissima
οὗτοςqueste coseταῦτα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), ταύτης (femminile genitivo singolare)frequentissima
περίintorno a (+gen., dat., acc.); riguardo a (+gen.); soprattutto; all'incircaπερὶ (invariabile)frequentissima
φιλίαamiciziaφιλίας (femminile genitivo singolare), φιλία (femminile nominativo/vocativo singolare), φιλίᾳ (femminile dativo singolare)frequente
διέρχομαι—διελθεῖν (aoristo infinito attivo)frequentissima
εἰμίessereἔστι (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare [enclitico]), οὖσαν (presente participio attivo femminile accusativo singolare)frequentissima
γάρinfatti; poiché; giacchéγὰρ (invariabile)frequentissima
ἀρετήvirtùἀρετή (femminile nominativo/vocativo singolare), ἀρετῆς (femminile genitivo singolare)frequentissima
τιςqualcheτις (maschile/femminile nominativo singolare [enclitico]), τι (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [enclitico])frequentissima
ἔτιancora; di più; inoltre; non più (con negazione)ἔτι (invariabile)frequentissima
ἀναγκαῖοςassolutamente necessarioἀναγκαιότατον (neutro nominativo/vocativo/accusativo superlativo singolare)frequentissima
εἰςin, verso (+acc.); a (+acc.); per (+acc.)εἰς (invariabile [proclitico])frequentissima
βίοςvitaβίον (maschile accusativo singolare)frequentissima
ἄνευsenza (+gen.); all'infuori di, tranne (+gen.)ἄνευ (invariabile)frequentissima
φίλοςamicoφίλων (maschile/neutro genitivo plurale), φίλους (maschile accusativo plurale), φίλον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
οὐδείς—οὐδεὶς (maschile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
ζάωvivereζῆν (presente infinito attivo)frequentissima
ἔχωavere; stareἔχων (presente participio attivo maschile nominativo singolare)frequentissima
λοιπόςrestanteλοιπὰ (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), λοιπαῖς (femminile dativo plurale)frequentissima
ἀγαθόςbuonoἀγαθὰ (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
πᾶςtuttiπάντα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
πλουτέω—πλουτοῦσι (presente participio attivo maschile/neutro dativo plurale)poco frequente
ἀρχήinizio; governo; dominioἀρχὰς (femminile accusativo plurale)frequentissima
δυναστείαdominioδυναστείας (femminile accusativo plurale)poco frequente
κτάομαιacquistareκεκτημένοις (perfetto participio medio-passivo maschile/neutro dativo plurale)frequentissima
δοκέωcredereδοκεῖ (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
χρεία—χρεία (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
ὄφελοςvantaggioὄφελος (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)poco frequente
τοιοῦτοςtaliτοιαύτης (femminile genitivo singolare)frequentissima
εὐετηρία—εὐετηρίας (femminile genitivo singolare)rara
ἀφαιρέω—ἀφαιρεθείσης (aoristo participio passivo femminile genitivo singolare)frequentissima
εὐεργεσίαbeneficioεὐεργεσίας (femminile genitivo singolare)poco frequente
ὅς—ἣ (femminile nominativo singolare)frequentissima
γίγνομαιnascere; divenire; accadereγίγνεται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. singolare)frequentissima
μάλισταsoprattutto, massimamente; certamenteμάλιστα (invariabile)rara
ἐπαινετός—ἐπαινετωτάτη (femminile nominativo/vocativo superlativo singolare)poco frequente
πρόςda parte di (+gen.); presso, vicino a (+dat.); verso, contro (+acc.)πρὸς (invariabile)frequentissima
πῶςcome? in che modo?πῶς (invariabile)frequentissima
τηρέωconservareτηρηθείη (aoristo ottativo passivo 3ª pers. singolare)frequente
ὅσοςquantoὅσῳ (maschile/neutro dativo singolare)frequentissima
πλείωνmaggioreπλείων (maschile/femminile nominativo comparativo singolare)—
τοσοῦτοςtantoτοσούτῳ (neutro dativo singolare)frequentissima
ἐπισφαλής—ἐπισφαλεστέρα (femminile nominativo/vocativo comparativo singolare)poco frequente
πενίαpovertà, necessitàπενίᾳ (femminile dativo singolare)poco frequente
τεe; sia... sia (τε... τε)τε (invariabile [enclitico])frequentissima
ὁil, loταῖς (femminile dativo plurale), τοὺς (maschile accusativo plurale), τὰς (femminile accusativo plurale), τῷ (maschile/neutro dativo singolare), ἡ (femminile nominativo/vocativo singolare [proclitico]), οἱ (maschile nominativo/vocativo plurale [proclitico])frequentissima
δυστυχία—δυστυχίαις (femminile dativo plurale)poco frequente
μόνοςsolo; singoloμόνην (femminile accusativo singolare), μόνον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
οἴομαιcredereοἴονται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. plurale)frequentissima
καταφυγήrifugioκαταφυγὴν (femminile accusativo singolare)poco frequente
νέοςnuovoνέοις (maschile/neutro dativo plurale)frequentissima
ἀναμάρτητος—ἀναμάρτητον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [α privativo])poco frequente
πρέσβυς—πρεσβυτέροις (maschile/neutro dativo plurale [comparativo irregolare])frequentissima
θεραπείαservitù, curaθεραπείαν (femminile accusativo singolare)frequente
ἐλλείπω—ἐλλεῖπον (presente participio attivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequente
πρᾶξιςazioneπράξεως (femminile genitivo singolare), πράξεις (femminile nominativo/accusativo plurale)frequentissima
ἀσθένειαdebolezzaἀσθένειαν (femminile accusativo singolare)frequente
βοήθειαaiutoβοηθείας (femminile genitivo singolare)frequente
ἀκμή—ἀκμῇ (femminile dativo singolare)frequente
καλόςbelloκαλὰς (femminile accusativo plurale)frequentissima
σύνcon (+dat.); insieme con (+dat.)σύν (invariabile)frequentissima
ἔρχομαιandareἐρχομένω (presente participio medio-passivo maschile/neutro nominativo/vocativo/accusativo duale)frequentissima
νοέωsentire, comprendere; pensare, considerare; proporsi, avere in animoνοῆσαι (aoristo infinito attivo)frequentissima
πράσσωfareπρᾶξαι (aoristo infinito attivo)frequentissima
δυνατόςpossibile; potenteδυνατώτεροι (maschile nominativo/vocativo comparativo plurale)frequentissima
φύσιςnaturaφύσει (femminile dativo singolare)frequentissima
ἐνυπάρχω—ἐνυπάρχειν (ἐνυπάρχειν → ἐν-ὑπάρχω (composto) (verbo): presente infinito attivo)poco frequente
ἔοικα—ἔοικε (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare), ἔοικεν (perfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
γεννάωgenerareγεγεννημένον (perfetto participio medio-passivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare), γεννήσαντι (aoristo participio attivo maschile/neutro dativo singolare), γεννῆσαν (aoristo participio attivo neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare), γεννηθέντι (aoristo participio passivo maschile/neutro dativo singolare)frequentissima
οὐ—οὐ (invariabile [proclitico])frequentissima
ἄνθρωποςuomoἀνθρώποις (maschile dativo plurale), ἄνθρωπος (maschile nominativo singolare), ἀνθρώπῳ (maschile dativo singolare)frequentissima
ἀλλάma, però; tuttavia; bensìἀλλὰ (invariabile)frequentissima
ὄρνιςuccelloὄρνισι (maschile/femminile dativo plurale)frequente
πλεῖστοςla massima parteπλείστοις (maschile/neutro dativo plurale [superlativo irregolare])rara
ζῷονessere vivente, animaleζῴων (neutro genitivo plurale)frequentissima
ὁμοεθνής—ὁμοεθνέσι (maschile/femminile/neutro dativo plurale)rara
ἀλλήλωνgli uni gli altriἄλληλα (neutro accusativo plurale)frequentissima
ὅθενdonde, da dove; dal quale luogo; per la qual cosaὅθεν (invariabile)frequentissima
φιλάνθρωπος—φιλανθρώπους (maschile/femminile accusativo plurale)frequente
ἐπαινέω—ἐπαινοῦμεν (presente indicativo attivo 1ª pers. plurale)frequentissima
εἶδονvedereἴδοι (aoristo ottativo attivo 3ª pers. singolare)—
ἄνparticella modale condizionale o eventualeἄν (invariabile)frequentissima
πλάνηvagabondaggioπλάναις (femminile dativo plurale)poco frequente
ὡςcome; poiché; che; affinchéὡς (invariabile [proclitico])frequentissima
οἰκεῖοςfamigliareοἰκεῖον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἅπας—ἅπας (maschile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
πόλιςcittà-statoπόλεις (femminile nominativo/accusativo plurale)frequentissima
νομοθέτηςlegislatoreνομοθέται (maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
μᾶλλονpiù; piuttosto; maggiormenteμᾶλλον (invariabile)rara
αὐτός—αὐτὴν (femminile accusativo singolare)frequentissima
σπουδάζωoccuparsiσπουδάζειν (presente infinito attivo)frequente
δικαιοσύνηgiustiziaδικαιοσύνην (femminile accusativo singolare)frequente
ὁμόνοιαconcordiaὁμόνοια (femminile nominativo/vocativo singolare)poco frequente
ὅμοιοςsimileὅμοιόν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ἐφίημι—ἐφίενται (presente indicativo medio-passivo 3ª pers. plurale)frequente
στάσις—στάσιν (femminile accusativo singolare)frequente
ἔχθραinimiciziaἔχθραν (femminile accusativo singolare)poco frequente
ἐξελαύνω—ἐξελαύνουσιν (presente indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequente

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): ἕποιτʼ, ἂν, ἢ, μετʼ, δʼ, τὸν, ἕλοιτʼ, τὰ, καὶ, μάλιστʼ, εἶναι, τῆς, σῴζοιτʼ, ἐν, τὸ, διʼ, τοῖς, τʼ, δύʼ, τῶν, τὴν, τῇ.

Le parole più rare

μᾶλλον, μάλιστα, πλεῖστος, εὐετηρία, ὁμοεθνής. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

67 dei 99 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

Altre tracce di Aristotele alla maturità: 2012.

← 2017: Seneca, Lettere a Lucilio · 2019: Tacito, Storie (Historiae) →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: ilpost.it, skuola.net).

Per approfondire

Altre tracce di Aristotele

Traccia precedente: Maturità 2017: Seneca, Lettere a Lucilio · Traccia successiva: Maturità 2019: Tacito, Storie (Historiae) · Tutte le tracce dal 1999