LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2004

Seconda prova maturità 2004: Platone, Protagora — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2004 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Platone, Protagora (322 a-c). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2004
Lingua
Greco
Autore
Platone
Opera
Protagora
Passo
322 a-c
Titolo della traccia
Il lungo cammino dell'uomo verso la convivenza civile
Lunghezza
147 parole, 88 lemmi diversi

Il testo originale

ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν· ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο. οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατʼ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική— ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτʼ οὖν ἁθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο. Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵνʼ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί.

Le parole del brano, lemma per lemma

88 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
δέma; e; d'altra parte; inveceδὲ (invariabile)frequentissima
ἄνθρωποςuomoἄνθρωπος (maschile nominativo singolare), ἄνθρωποι (maschile nominativo/vocativo plurale), ἀνθρώπους (maschile accusativo plurale)frequentissima
θεῖοςdivinoθείας (femminile genitivo singolare)frequentissima
μετέχω—μετέσχε (aoristo indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequente
μοῖραdestinoμοίρας (femminile genitivo singolare)frequente
πρῶτοςprimoπρῶτον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
διάattraverso, per mezzo di (+gen.); a causa di (+acc.)διὰ (invariabile)frequentissima
θεόςdioθεοῦ (maschile genitivo singolare), θεοὺς (maschile accusativo plurale), θεῶν (maschile genitivo plurale)frequentissima
συγγένεια—συγγένειαν (femminile accusativo singolare)poco frequente
ζῷονessere vivente, animaleζῴων (neutro genitivo plurale)frequentissima
μόνοςsolo; singoloμόνον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
νομίζωcredere, ritenere, stimare; solere, riconoscere come consuetudineἐνόμισεν (aoristo indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
ἐπιχειρέω—ἐπεχείρει (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequente
βωμόςara, altareβωμούς (maschile accusativo plurale)frequente
τεe; sia... sia (τε... τε)τε (invariabile [enclitico])frequentissima
ἱδρύωcollocoἱδρύεσθαι (presente infinito medio-passivo)frequente
ἄγαλμαimmagineἀγάλματα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequente
ἔπειταpoi; in seguito; dopo; quindiἔπειτα (invariabile)frequentissima
φωνήvoce; suonoφωνὴν (femminile accusativo singolare)frequentissima
ὄνομαnomeὀνόματα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
ταχύςrapido, veloceταχὺ (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
διαρθρόω—διηρθρώσατο (aoristo indicativo medio 3ª pers. singolare)poco frequente
τέχνηabilità; arteτέχνῃ (femminile dativo singolare), τέχνη (femminile nominativo/vocativo singolare), τέχνην (femminile accusativo singolare)frequentissima
οἴκησις—οἰκήσεις (femminile nominativo/accusativo plurale)poco frequente
ἐσθήςvesteἐσθῆτας (femminile accusativo plurale)frequente
ὑπόδεσις—ὑποδέσεις (femminile nominativo/accusativo plurale)rara
στρωμνήlettoστρωμνὰς (femminile accusativo plurale)poco frequente
ὁil, loτὰς (femminile accusativo plurale), ἡ (femminile nominativo/vocativo singolare [proclitico]), τῷ (maschile/neutro dativo singolare)frequentissima
ἐκ—ἐκ (invariabile [proclitico])frequentissima
γῆterraγῆς (femminile genitivo singolare)frequentissima
τροφήciboτροφὰς (femminile accusativo plurale), τροφὴν (femminile accusativo singolare)frequentissima
εὑρίσκωtrovareηὕρετο (aoristo indicativo medio 3ª pers. singolare)frequentissima
οὕτωςcosì, in questo modo; a tal puntoοὕτω (invariabile)frequentissima
δήcertamente; proprio; dunque; ormaiδὴ (invariabile)frequentissima
παρασκευάζω—παρεσκευασμένοι (perfetto participio medio-passivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
ἀρχήinizio; governo; dominioἀρχὰς (femminile accusativo plurale)frequentissima
οἰκέωabitare seguito da ἐνᾤκουν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequente
σποράδην—σποράδην (invariabile)rara
πόλιςcittà-statoπόλεις (femminile nominativo/accusativo plurale), πόλεων (femminile genitivo plurale)frequentissima
εἰμίessereἦσαν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale), ἦν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare), εἶεν (presente ottativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
ἀπόλλυμι—ἀπώλλυντο (imperfetto indicativo medio-passivo 3ª pers. plurale), ἀπόλοιτο (aoristo ottativo medio 3ª pers. singolare)frequentissima
οὖνdunque, pertanto; certamente, in realtà; ad ogni modoοὖν (invariabile)frequentissima
ὑπόsotto (+gen., dat., acc.); da, ad opera di (+gen. d'agente); durante (+acc.)ὑπὸ (invariabile)frequentissima
θηρίονbelvaθηρίων (neutro genitivo plurale [diminutivo])frequente
πανταχῆin ogni modoπανταχῇ (invariabile)poco frequente
αὐτός—αὐτῶν (neutro genitivo plurale), αὐτοῖς (maschile dativo plurale)frequentissima
ἀσθενής—ἀσθενέστεροι (maschile nominativo/vocativo comparativo plurale)frequente
δημιουργικόςdell'artigianoδημιουργικὴ (femminile nominativo/vocativo singolare)rara
πρόςda parte di (+gen.); presso, vicino a (+dat.); verso, contro (+acc.)πρὸς (invariabile)frequentissima
ἱκανόςsufficienteἱκανὴ (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
βοηθός—βοηθὸς (maschile/femminile nominativo singolare)poco frequente
πόλεμοςguerraπόλεμον (maschile accusativo singolare)frequentissima
ἐνδεής—ἐνδεής (maschile/femminile nominativo singolare)frequente
πολιτικός—πολιτικὴν (femminile accusativo singolare)frequente
γάρinfatti; poiché; giacchéγὰρ (invariabile)frequentissima
οὔπω—οὔπω (invariabile)frequente
ἔχωavere; stareεἶχον (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale), ἔχοντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ὅςil qualeἧς (femminile genitivo singolare)frequentissima
μέροςparteμέρος (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
πολεμικός—πολεμική (femminile nominativo/vocativo singolare)frequente
ζητέωcercoἐζήτουν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
ἀθροίζωradunarsiἁθροίζεσθαι (presente infinito medio-passivo), ἁθροισθεῖεν (aoristo ottativo passivo 3ª pers. plurale)frequente
σώζωsalvareσῴζεσθαι (presente infinito medio-passivo)frequentissima
κτίζω—κτίζοντες (presente participio attivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
ἀδικέωoffendoἠδίκουν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
ἀλλήλωνl'un l'altroἀλλήλους (maschile accusativo plurale)frequentissima
ἅτεvisto cheἅτε (invariabile)frequente
ὥστεcosì che; in modo che; tanto da; cosicchéὥστε (invariabile)frequentissima
πάλινdi nuovo, ancora; indietro; al contrarioπάλιν (invariabile)frequentissima
σκεδάννυμι—σκεδαννύμενοι (presente participio medio-passivo maschile nominativo/vocativo plurale)poco frequente
διαφθείρω—διεφθείροντο (imperfetto indicativo medio-passivo 3ª pers. plurale)frequentissima
ΖεύςZeusΖεὺς (maschile nominativo singolare)frequentissima
δείδωtemoδείσας (aoristo participio attivo maschile nominativo/vocativo singolare)frequente
περίintorno a (+gen., dat., acc.); riguardo a (+gen.); soprattutto; all'incircaπερὶ (invariabile)frequentissima
γένοςstirpeγένει (neutro dativo singolare [contratto])frequentissima
ἐγώ—ἡμῶν (maschile/femminile genitivo 1ª pers. plurale)frequentissima
μήnon; affinché non, che non; se nonμὴ (invariabile)frequentissima
πᾶςtuttoπᾶν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
Ἑρμῆς—Ἑρμῆν (maschile accusativo singolare)frequente
πέμπωinviare, mandareπέμπει (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
ἄγωcondurreἄγοντα (presente participio attivo maschile accusativo singolare)frequentissima
εἰςin, verso (+acc.); a (+acc.); per (+acc.)εἰς (invariabile [proclitico])frequentissima
αἰδώςvergogna; imbarazzo; pudoreαἰδῶ (femminile accusativo singolare [contratto])frequente
δίκηgiustiziaδίκην (femminile accusativo singolare)frequentissima
κόσμοςornamento; onore; mondo; universoκόσμοι (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
δεσμόςvincolo, catenaδεσμοὶ (maschile nominativo/vocativo plurale)frequente
φιλίαamiciziaφιλίας (femminile genitivo singolare)frequente
συναγωγός—συναγωγοί (maschile/femminile nominativo/vocativo plurale)rara

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): ὁ, μὲν, τὴν, τοῦ, καὶ, τῇ, κατʼ, οὐκ, τῶν, τὸ, εἶναι, τὸν, ὅτʼ, ἵνʼ.

Le parole più rare

συναγωγός, ὑπόδεσις, δημιουργικός, σποράδην. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

68 dei 88 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

Altre tracce di Platone alla maturità: 2010, 2024.

← 2002: Cicerone, Laelius de amicitia · 2005: Tacito, Annali →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: giuliotortello.it, studenti.it).

Per approfondire

Altre tracce di Platone

Traccia precedente: Maturità 2002: Cicerone, Laelius de amicitia · Traccia successiva: Maturità 2005: Tacito, Annali · Tutte le tracce dal 1999