LemmaProva Lemma

Lemma › Maturità › 2010

Seconda prova maturità 2010: Platone, Apologia di Socrate — testo greco, parole e significati

Alla maturità 2010 il Ministero ha assegnato al liceo classico una versione di greco tratta da Platone, Apologia di Socrate (32 b-d). Qui trovi il testo originale del brano e, per ogni parola, il lemma e il significato di dizionario, con i vocabolari e le fonti che Lemma usa per rispondere.

Anno
2010
Lingua
Greco
Autore
Platone
Opera
Apologia di Socrate
Passo
32 b-d
Titolo della traccia
Socrate e la politica
Lunghezza
209 parole, 108 lemmi diversi

Il testo originale

ἐγὼ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἄλλην μὲν ἀρχὴν οὐδεμίαν πώποτε ἦρξα ἐν τῇ πόλει, ἐβούλευσα δέ· καὶ ἔτυχεν ἡμῶν ἡ φυλὴ Ἀντιοχὶς πρυτανεύουσα ὅτε ὑμεῖς τοὺς δέκα στρατηγοὺς τοὺς οὐκ ἀνελομένους τοὺς ἐκ τῆς ναυμαχίας ἐβουλεύσασθε ἁθρόους κρίνειν, παρανόμως, ὡς ἐν τῷ ὑστέρῳ χρόνῳ πᾶσιν ὑμῖν ἔδοξεν. τότʼ ἐγὼ μόνος τῶν πρυτάνεων ἠναντιώθην ὑμῖν μηδὲν ποιεῖν παρὰ τοὺς νόμους καὶ ἐναντία ἐψηφισάμην· καὶ ἑτοίμων ὄντων ἐνδεικνύναι με καὶ ἀπάγειν τῶν ῥητόρων, καὶ ὑμῶν κελευόντων καὶ βοώντων, μετὰ τοῦ νόμου καὶ τοῦ δικαίου ᾤμην μᾶλλόν με δεῖν διακινδυνεύειν ἢ μεθʼ ὑμῶν γενέσθαι μὴ δίκαια βουλευομένων, φοβηθέντα δεσμὸν ἢ θάνατον. καὶ ταῦτα μὲν ἦν ἔτι δημοκρατουμένης τῆς πόλεως· ἐπειδὴ δὲ ὀλιγαρχία ἐγένετο, οἱ τριάκοντα αὖ μεταπεμψάμενοί με πέμπτον αὐτὸν εἰς τὴν θόλον προσέταξαν ἀγαγεῖν ἐκ Σαλαμῖνος Λέοντα τὸν Σαλαμίνιον ἵνα ἀποθάνοι, οἷα δὴ καὶ ἄλλοις ἐκεῖνοι πολλοῖς πολλὰ προσέταττον, βουλόμενοι ὡς πλείστους ἀναπλῆσαι αἰτιῶν. τότε μέντοι ἐγὼ οὐ λόγῳ ἀλλʼ ἔργῳ αὖ ἐνεδειξάμην ὅτι ἐμοὶ θανάτου μὲν μέλει, εἰ μὴ ἀγροικότερον ἦν εἰπεῖν, οὐδʼ ὁτιοῦν, τοῦ δὲ μηδὲν ἄδικον μηδʼ ἀνόσιον ἐργάζεσθαι, τούτου δὲ τὸ πᾶν μέλει. ἐμὲ γὰρ ἐκείνη ἡ ἀρχὴ οὐκ ἐξέπληξεν, οὕτως ἰσχυρὰ οὖσα, ὥστε ἄδικόν τι ἐργάσασθαι, ἀλλʼ ἐπειδὴ ἐκ τῆς θόλου ἐξήλθομεν, οἱ μὲν τέτταρες ᾤχοντο εἰς Σαλαμῖνα καὶ ἤγαγον Λέοντα, ἐγὼ δὲ ᾠχόμην ἀπιὼν οἴκαδε.

Le parole del brano, lemma per lemma

108 lemmi, nell'ordine in cui compaiono. Per ogni lemma, il significato di dizionario, le forme che trovi nel brano e la sua frequenza su tutto il greco antico (frequentissima, frequente, poco frequente, rara).

LemmaSignificatoNel branoFrequenza
ἐγώ—ἐγὼ (maschile/femminile nominativo/vocativo 1ª pers. singolare), ἡμῶν (maschile/femminile genitivo 1ª pers. plurale), με (maschile/femminile accusativo 1ª pers. singolare [enclitico]), ἐμοὶ (maschile/femminile dativo 1ª pers. singolare), ἐμὲ (maschile/femminile accusativo 1ª pers. singolare)frequentissima
γάρinfatti; poiché; giacchéγάρ (invariabile), γὰρ (invariabile)frequentissima
ὦo!, oh! (con vocativo)ὦ (invariabile)frequentissima
ἀνήρuomoἄνδρες (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
Ἀθηναῖος—Ἀθηναῖοι (maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
ἄλλοςun altroἄλλην (femminile accusativo singolare), ἄλλοις (maschile dativo plurale)frequentissima
ἀρχήinizio; governo; dominioἀρχὴν (femminile accusativo singolare), ἀρχὴ (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
οὐδείς—οὐδεμίαν (femminile accusativo singolare)frequentissima
πώποτε—πώποτε (invariabile)frequente
ἄρχωprecedere; cominciare; comandareἦρξα (aoristo indicativo attivo 1ª pers. singolare)frequentissima
πόλιςcittà-statoπόλει (femminile dativo singolare), πόλεως (femminile genitivo singolare)frequentissima
βουλεύωdecidereἐβούλευσα (aoristo indicativo attivo 1ª pers. singolare), ἐβουλεύσασθε (aoristo indicativo medio 2ª pers. plurale), βουλευομένων (presente participio medio-passivo maschile/neutro genitivo plurale)frequente
δέma; e; d'altra parte; inveceδέ (invariabile), δὲ (invariabile)frequentissima
τυγχάνωottenere; imbattersi; capitareἔτυχεν (aoristo indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
ὁil, loἡ (femminile nominativo/vocativo singolare [proclitico]), τοὺς (maschile accusativo plurale), τῷ (maschile/neutro dativo singolare), οἱ (maschile nominativo/vocativo plurale [proclitico])frequentissima
φυλήtribùφυλὴ (femminile nominativo/vocativo singolare)frequente
Ἀντιοχίς—Ἀντιοχὶς (femminile nominativo singolare)rara
πρυτανεύω—πρυτανεύουσα (presente participio attivo femminile nominativo/vocativo singolare)rara
ὅτεquando; allorché; ogni volta cheὅτε (invariabile)frequentissima
σύvoiὑμεῖς (nominativo 2ª pers. plurale), ὑμῖν (dativo 2ª pers. plurale), ὑμῶν (genitivo 2ª pers. plurale)frequentissima
δέκαdieciδέκα (invariabile)frequente
στρατηγόςgeneraleστρατηγοὺς (maschile accusativo plurale)frequentissima
ἀναιρέω—ἀνελομένους (aoristo participio medio maschile accusativo plurale)frequentissima
ἐκ—ἐκ (invariabile [proclitico])frequentissima
ναυμαχίαbattaglia navaleναυμαχίας (femminile genitivo singolare)poco frequente
ἀθρόοςin massaἁθρόους (maschile accusativo plurale)frequente
κρίνωdistinguere; giudicareκρίνειν (presente infinito attivo)frequentissima
παράνομος—παρανόμως (avverbiale)poco frequente
ὡςcome; poiché; che; affinchéὡς (invariabile [proclitico])frequentissima
ὕστεροςseguenteὑστέρῳ (maschile/neutro dativo singolare [comparativo irregolare])frequente
χρόνοςtempo (cronologico)χρόνῳ (maschile dativo singolare)frequentissima
πᾶςtuttiπᾶσιν (maschile/neutro dativo plurale), πᾶν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
δοκέωcredereἔδοξεν (aoristo indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequentissima
μόνοςsolo; singoloμόνος (maschile nominativo singolare)frequentissima
πρύτανις—πρυτάνεων (maschile genitivo plurale)poco frequente
ἐναντιόομαιmi oppongoἠναντιώθην (aoristo indicativo medio-passivo 1ª pers. singolare)poco frequente
μηδείς—μηδὲν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequentissima
ποιέωfareποιεῖν (presente infinito attivo)frequentissima
νόμοςleggeνόμους (maschile accusativo plurale), νόμου (maschile genitivo singolare)frequentissima
ἐναντίος—ἐναντία (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
ψηφίζομαι—ἐψηφισάμην (aoristo indicativo medio-passivo 1ª pers. singolare)—
ἑτοῖμος—ἑτοίμων (maschile/femminile/neutro genitivo plurale)frequente
εἰμίessereὄντων (presente participio attivo maschile/neutro genitivo plurale), ἦν (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. singolare), οὖσα (presente participio attivo femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
ἐνδείκνυμι—ἐνδεικνύναι (presente infinito attivo), ἐνεδειξάμην (aoristo indicativo medio 1ª pers. singolare)frequente
ἀπάγω—ἀπάγειν (presente infinito attivo)frequente
ῥήτωρoratoreῥητόρων (maschile genitivo plurale)frequente
κελεύωordinoκελευόντων (presente participio attivo maschile/neutro genitivo plurale)frequentissima
βοάωgridoβοώντων (presente participio attivo maschile/neutro genitivo plurale [contratto])frequente
μετάcon, insieme a (+gen.); tra, in mezzo a (+dat.); dopo, dietro a (+acc.)μετὰ (invariabile)frequentissima
δίκαιοςgiustoδικαίου (maschile/neutro genitivo singolare), δίκαια (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
οἴομαιcredoᾤμην (imperfetto indicativo medio-passivo 1ª pers. singolare [sincopato])frequentissima
μᾶλλονpiù; piuttosto; maggiormenteμᾶλλόν (invariabile)rara
δεῖbisognaδεῖν (presente infinito attivo)—
διακινδυνεύω—διακινδυνεύειν (presente infinito attivo)rara
γίγνομαιnascere; divenire; accadereγενέσθαι (aoristo infinito medio), ἐγένετο (aoristo indicativo medio 3ª pers. singolare)frequentissima
μήnon; affinché non, che non; se nonμὴ (invariabile)frequentissima
φοβέωspaventare; temereφοβηθέντα (aoristo participio passivo maschile accusativo singolare)frequentissima
δεσμόςvincolo, catenaδεσμὸν (maschile accusativo singolare)frequente
θάνατοςmorteθάνατον (maschile accusativo singolare), θανάτου (maschile genitivo singolare)frequentissima
οὗτοςquestoταῦτα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale), τούτου (maschile/neutro genitivo singolare)frequentissima
ἔτιancora; di più; inoltre; non più (con negazione)ἔτι (invariabile)frequentissima
δημοκρατέομαι—δημοκρατουμένης (presente participio medio-passivo femminile genitivo singolare)rara
ὀλιγαρχίαautorità di pochiὀλιγαρχία (femminile nominativo/vocativo singolare)poco frequente
τριάκονταtrentaτριάκοντα (invariabile)frequente
αὖdi nuovoαὖ (invariabile)frequentissima
μεταπέμπω—μεταπεμψάμενοί (aoristo participio medio maschile nominativo/vocativo plurale)poco frequente
πέμπτος—πέμπτον (maschile accusativo singolare)frequente
αὐτόςstessoαὐτὸν (maschile accusativo singolare)frequentissima
εἰςin, verso (+acc.); a (+acc.); per (+acc.)εἰς (invariabile [proclitico])frequentissima
θόλοςRotondaθόλον (femminile accusativo singolare), θόλου (femminile genitivo singolare)rara
προστάσσω—προσέταξαν (aoristo indicativo attivo 3ª pers. plurale), προσέταττον (imperfetto indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequente
ἄγωcondurreἀγαγεῖν (aoristo infinito attivo), ἤγαγον (aoristo indicativo attivo 3ª pers. plurale)frequentissima
Σαλαμίςnome proprio, isola SalaminaΣαλαμῖνος (femminile genitivo singolare), Σαλαμῖνα (femminile accusativo singolare)poco frequente
Λέων—Λέοντα (maschile accusativo singolare)frequente
Σαλαμίνιος—Σαλαμίνιον (maschile accusativo singolare)rara
ἵναaffinché, perché (+cong. o ott.); dove, là dove (+ind.)ἵνα (invariabile)frequentissima
ἀποθνήσκω—ἀποθάνοι (aoristo ottativo attivo 3ª pers. singolare)frequentissima
οἷοςqualeοἷα (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
δήcertamente; proprio; dunque; ormaiδὴ (invariabile)frequentissima
ἐκεῖνοςquelloἐκεῖνοι (maschile nominativo/vocativo plurale), ἐκείνη (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
πολύςmoltoπολλοῖς (maschile/neutro dativo plurale), πολλὰ (neutro nominativo/vocativo/accusativo plurale)frequentissima
βούλομαιvolereβουλόμενοι (presente participio medio-passivo maschile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
πλεῖστοςquanto più numerosi è possibileπλείστους (maschile accusativo plurale [superlativo irregolare])rara
ἀναπίμπλημι—ἀναπλῆσαι (aoristo infinito attivo)poco frequente
αἰτίαcausaαἰτιῶν (femminile genitivo plurale)frequentissima
τότεallora, in quel tempoτότε (invariabile)frequentissima
μέντοιtuttavia; certamente, senza dubbioμέντοι (invariabile)frequentissima
οὐ—οὐ (invariabile [proclitico])frequentissima
λόγοςparola; discorsoλόγῳ (maschile dativo singolare)frequentissima
ἔργονopera; lavoroἔργῳ (neutro dativo singolare)frequentissima
ὅτιche; poiché, perché; quanto più (con superl.)ὅτι (invariabile)frequentissima
μέλωimportoμέλει (presente indicativo attivo 3ª pers. singolare)frequente
ἄγροικος—ἀγροικότερον (neutro nominativo/vocativo/accusativo comparativo singolare)poco frequente
εἶπονdissi; parlai; affermai; ordinaiεἰπεῖν (aoristo infinito attivo)rara
ὁτιοῦν—ὁτιοῦν (invariabile)rara
ἄδικος—ἄδικον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare), ἄδικόν (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare)frequente
ἀνόσιος—ἀνόσιον (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [α privativo])poco frequente
ἐργάζομαιfare; lavorareἐργάζεσθαι (presente infinito medio-passivo), ἐργάσασθαι (aoristo infinito medio-passivo)frequentissima
ἐκπλήσσω—ἐξέπληξεν (aoristo indicativo attivo 3ª pers. singolare [ν efelcistico])frequente
οὕτωςcosì, in questo modo; a tal puntoοὕτως (invariabile)frequentissima
ἰσχυρόςpotenteἰσχυρὰ (femminile nominativo/vocativo singolare)frequentissima
ὥστεcosì che; in modo che; tanto da; cosicchéὥστε (invariabile)frequentissima
τιςqualche cosaτι (neutro nominativo/vocativo/accusativo singolare [enclitico])frequentissima
ἐξέρχομαι—ἐξήλθομεν (aoristo indicativo attivo 1ª pers. plurale)frequentissima
τέσσαρεςquattroτέτταρες (maschile/femminile nominativo/vocativo plurale)frequentissima
οἴχομαιme ne vadoᾤχοντο (imperfetto indicativo medio-passivo 3ª pers. plurale), ᾠχόμην (imperfetto indicativo medio-passivo 1ª pers. singolare)frequente
ἄπειμι—ἀπιὼν (presente participio attivo maschile nominativo singolare)frequente
οἴκαδεa casaοἴκαδε (invariabile)poco frequente

Una forma può appartenere a più lemmi, e quale sia lo decide la frase: qui il lemma è quello che il contesto richiede, scelto fra le letture del lemmario (Morpheus); le forme su cui la scelta non è sicura sono lasciate fuori. Se la stessa forma ricorre più volte con funzioni diverse (un «quae» relativo e uno al plurale, per esempio) trovi una sola analisi: quale valga in ogni punto lo decide la frase. I significati sono di dizionario, non la traduzione nel contesto: controllali sempre sul vocabolario. Hai trovato un errore? Scrivi a ciao@lemma.algon.one. Non riconosciute dal lemmario (nomi propri, forme rare o rovinate): μὲν, ἐν, τῇ, καὶ, οὐκ, τῆς, τότʼ, τῶν, παρὰ, τοῦ, ἢ, μεθʼ, τὴν, τὸν, ἀλλʼ, εἰ, οὐδʼ, μηδʼ, τὸ.

Le parole più rare

μᾶλλον, εἶπον, ὁτιοῦν, πλεῖστος, θόλος, Ἀντιοχίς, Σαλαμίνιος, πρυτανεύω. Sono quelle che il dizionario ti farà cercare: impara prima le altre.

Quanto vocabolario di base serve

75 dei 108 lemmi del brano sono fra i 1.000 più frequenti del greco antico: se li sai già, la versione è molto più vicina.

Affronta la versione con Lemma. Incolla il brano: Lemma ti mostra lemma, analisi e costruzione di ogni parola e ti dice quale fonte lo conferma, senza darti la traduzione già pronta. Quattro domande gratis, senza carta.

Prova Lemma

Altre tracce di Platone alla maturità: 2004, 2024.

← 2009: Cicerone, De officiis · 2011: Seneca, Lettere a Lucilio →

Testo: Perseus Digital Library e Open Greek and Latin, licenza CC BY-SA 4.0. Lemmi: Morpheus (Perseus) e GLAUx. Significati: lessico di base del Dickinson College Commentaries, Wikizionario, Calonghi, Rocci. Tutte le fonti e le licenze sono in Fonti. La traccia è quella assegnata dal Ministero dell'Istruzione (riferimenti: ilpost.it, ilpost.it).

Per approfondire

Altre tracce di Platone

Traccia precedente: Maturità 2009: Cicerone, De officiis · Traccia successiva: Maturità 2011: Seneca, Lettere a Lucilio · Tutte le tracce dal 1999